Episode Details

Η καλοσύνη μπορεί να γίνει ύποπτη όταν συναντά ανθρώπους μαθημένους να πληρώνουν κάθε τρυφερότητα. Στη Μαριμπέλ και η παράξενη οικογένεια, ο Μιγκέλ Μιούρα στήνει μια κωμωδία όπου η ευγένεια προκαλεί μεγαλύτερη αναστάτωση από την προσβολή. Μια γυναίκα προετοιμασμένη να υπερασπιστεί τον εαυτό της βρίσκεται ξαφνικά χωρίς αντίπαλο. Κι εκεί αρχίζει η αληθινή της περιπέτεια.

Το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε στη Μαδρίτη το 1959 και συνδέθηκε με το Εθνικό Βραβείο Θεάτρου του συγγραφέα. Στην Ισπανία του Φράνκο, όπου η δημόσια ηθική περιφρουρούσε αυστηρά την οικογενειακή ευπρέπεια, η είσοδος μιας πόρνης στο αστικό σαλόνι αποκτούσε ιδιαίτερη αιχμή. Ο Μιούρα μεταφέρει τη σύγκρουση στο πεδίο της φιλοξενίας: ποιον δεχόμαστε στο σπίτι μας και πόσα απαιτούμε να αποκηρύξει για να καθίσει δίπλα μας;

Ο Μαρσελίνο, συνεσταλμένος επαρχιώτης και ιδιοκτήτης σοκολατοποιίας, γνωρίζει τη Μαριμπέλ και την παρουσιάζει στη μητέρα και στη θεία του ως υποψήφια σύζυγο. Εκείνη αναγνωρίζει αρχικά έναν πελάτη· εκείνος βλέπει μια σύντροφο. Η ασυμφωνία γεννά την κωμωδία, αλλά συγχρόνως αποκαλύπτει δύο διαφορετικές γλώσσες επιθυμίας. Στη μία, η συνάντηση έχει τίμημα και διάρκεια. Στην άλλη, διεκδικεί συνέχεια, οικειότητα, κοινό μέλλον.

Η Μαριμπέλ είναι το ουσιαστικό δραματικό κέντρο. Η νευρικότητα, η προκλητική ομιλία, η ετοιμότητά της να υποψιαστεί αποτελούν τρόπους αυτοπροστασίας. Έχει μάθει να προβλέπει την περιφρόνηση, ώστε να μη βρεθεί απροετοίμαστη μπροστά της. Όταν οι δύο ηλικιωμένες κυρίες την υποδέχονται αβίαστα, η άμυνά της χάνει τον προορισμό της. Το δύσκολο είναι πλέον να πιστέψει πως η αποδοχή μπορεί να μη συνοδεύεται από κρυφό λογαριασμό.

Ο Μαρσελίνο, από την πλευρά του, αποκτά ενδιαφέρον ακριβώς επειδή η συστολή του δεν ακυρώνει την επιθυμία του. Μέσα στη σκιά της χαμένης πρώτης συζύγου, αναζητεί τη δυνατότητα να ξαναρχίσει. Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή στην εξιδανίκευσή του: η αγάπη γίνεται ηθικά ουσιαστική όταν αναγνωρίζει την αυτονομία του άλλου. Η Μαριμπέλ δεν οφείλει ευγνωμοσύνη επειδή κάποιος την επέλεξε. Δικαιούται και η ίδια να επιλέξει.

Η Ματίλντε και η Πάουλα ανατρέπουν την αναμενόμενη λειτουργία της οικογενειακής εξουσίας. Αντί να εξετάζουν γενεαλογίες και πιστοποιητικά αρετής, προσφέρουν θέση στο τραπέζι. Η άγνοιά τους για το επάγγελμα της επισκέπτριας δημιουργεί, εντούτοις, μια γόνιμη αμφισημία: πόσο θα άντεχε αυτή η ανεπιφύλακτη τρυφερότητα μπροστά στην πλήρη γνώση; Η κωμωδία μάς επιτρέπει να αγαπήσουμε την αθωότητά τους, χωρίς να λύνει αυτομάτως κάθε ηθική δυσκολία.

Οι φίλες της Μαριμπέλ εισάγουν την αντίθετη εμπειρία. Η καχυποψία τους πηγάζει από έναν κόσμο όπου η εμπιστοσύνη κοστίζει. Ο θάνατος της πρώτης συζύγου του Μαρσελίνο τροφοδοτεί υποψίες εγκλήματος και η προστατευτική τους αγωνία μετατρέπει την οικογενειακή επίσκεψη σε κωμικό θρίλερ. Το εύρημα είναι δραματουργικά εύστοχο: ο ίδιος λόγος, η ίδια χειρονομία, ακούγονται καθησυχαστικά ή απειλητικά ανάλογα με τον φόβο εκείνου που τα ερμηνεύει.

Εδώ βρίσκεται και η συγγένεια του Μιούρα με το παράλογο: στην ανατροπή της καθημερινής λογικής μέσω του διαλόγου και της παρεξήγησης. Το γέλιο προκύπτει από την απόσταση ανάμεσα σε όσα συμβαίνουν και σε όσα πιστεύουν οι ήρωες ότι συμβαίνουν. Η τρυφερότητα συγκρατεί τη φάρσα· η υποψία εμποδίζει την τρυφερότητα να γίνει ζαχαρωμένη ευκολία.

Για μένα, η σημερινή δύναμη του έργου βρίσκεται σε μια απαραίτητη επιφύλαξη απέναντι στη μεταμόρφωση της ηρωίδας. Αν η αξιοπρέπειά της εξαρτηθεί από το ντύσιμο, τη γλώσσα ή τον γάμο της, η προκατάληψη επιστρέφει μεταμφιεσμένη σε ευτυχισμένο τέλος. Στην εποχή της ψηφιακής διαπόμπευσης, αυτή η διάκριση παραμένει καίρια: η αποδοχή δοκιμάζεται όταν γνωρίζει το παρελθόν. Η Μαριμπέλ αξίζει σεβασμό προτού γίνει αποδεκτή νύφη. Και η καλοσύνη αποκτά το πλήρες βάρος της όταν παύει να ζητά από τον άνθρωπο να γίνει άλλος για να δικαιούται αγάπη.

Ηχογράφηση: 1969 Μετάφραση και ραδιοφωνική προσαρμογή: Ιουλία Ιατρίδου Ραδιοσκηνοθεσία: Γρηγόρης Μασαλάς Ακούγονται οι ηθ