Episode Details

Ο πιο ανελέητος ανακριτής κατοικεί συχνά μέσα στον φοβισμένο άνθρωπο. Στον Λαβύρινθο του Αλφρέντο Μπαλντούτσι, δύο άγνωστοι συναντιούνται σε μια αποθήκη και, προτού προλάβουν να γνωριστούν, αρχίζουν να δικάζουν ο ένας τον άλλον. Οι λέξεις τους στήνουν κατηγορητήρια, επινοούν κίνητρα, μετατρέπουν την πιθανότητα σε απειλή. Κάθε απάντηση, αντί να ανοίγει μια έξοδο, προσθέτει ακόμη έναν διάδρομο στην αγωνία.

Η σκηνική οικονομία είναι αυστηρή: παρατημένα αντικείμενα, ένα τραπέζι, καρέκλες, σιδηροδρομικές γραμμές έξω από το παράθυρο. Ο χώρος προορίζεται για προσωρινή παραμονή, όμως αποκτά το βάρος μιας ολόκληρης ζωής που αδυνατεί να προχωρήσει. Η εγκατάλειψη των πραγμάτων υποβάλλει την εγκατάλειψη των ανθρώπων. Και η γειτονική γραμμή υπόσχεται διαρκώς μετακίνηση, ενώ εκείνοι καθηλώνονται στις ερμηνείες τους. Η έξοδος βρίσκεται κοντά· η δυνατότητα να τη χρησιμοποιήσουν απομακρύνεται.

Η Εύα και ο Σιγκ συγκροτούν ένα ζεύγος ασταθούς εξουσίας. Εκείνος αναζητεί νερό για το αυτοκίνητό του μέσα στον καύσωνα, εκείνη παραμένει μια παρουσία που προκαλεί ερωτήματα. Σύντομα, η συνάντηση οργανώνεται γύρω από υποψίες και υποθετικές ενοχές. Το αποφασιστικό δραματουργικό εύρημα βρίσκεται στη μεταβολή της θέσης τους: όποιος ζητεί εξηγήσεις μπορεί να βρεθεί αναγκασμένος να απολογηθεί. Η ανάκριση γίνεται ο μοναδικός τρόπος επαφής που αντέχουν.

Ψυχολογικά, ο Σιγκ επιχειρεί να αντιμετωπίσει την αβεβαιότητα ελέγχοντας τον συνομιλητή του. Η ευφυΐα του αποκτά επιθετική λειτουργία: μια πειστική ερμηνεία τού προσφέρει στιγμιαία υπεροχή απέναντι στο άγνωστο. Η Εύα, ωστόσο, δεν εξαντλείται στην παθητικότητα του φόβου. Ακούει, αντιδρά, ανακτά έδαφος, επιστρέφει την πίεση. Η ευάλωτη θέση της γίνεται γνώση του τρόπου με τον οποίο ασκείται η κυριαρχία. Χωρίς εύκολες ψυχιατρικές ετικέτες, μπορούμε να αναγνωρίσουμε έναν μηχανισμό προβολής: αποδίδοντας στον άλλον απειλητικές προθέσεις, καθένας προσπαθεί να δώσει εξωτερικό σχήμα στη δική του ανασφάλεια.

Η θεατρική δύναμη αυτής της κατασκευής εξαρτάται από τις διακυμάνσεις της. Η κυκλικότητα κινδυνεύει να γίνει διανοητική άσκηση όταν κάθε ανατροπή αντιμετωπίζεται σαν επίδειξη επιδεξιότητας. Αποκτά, όμως, σάρκα όταν αισθανόμαστε το κόστος της: την ταπείνωση, την εξάντληση, την ανάγκη να πιστέψεις κάποιον ενώ τον φοβάσαι. Εδώ απαιτούνται ερμηνείες που θα αφήνουν τη σκέψη να ακούγεται ως τραύμα εν εξελίξει. Ιδίως στην ηχητική απόδοση, μια παύση μπορεί να ανατρέψει όσα μια ολόκληρη ομολογία φαινόταν να εξασφαλίζει.

Η καταγραφή παράστασης στο Μιλάνο το 1984 τοποθετεί το έργο σε έναν ευρωπαϊκό ορίζοντα όπου οι υποσχέσεις συλλογικής ασφάλειας είχαν ήδη δοκιμαστεί σκληρά. it Χωρίς να μετατρέπεται σε χρονικό συγκεκριμένων γεγονότων, επιτρέπει μια κοινωνική ανάγνωση της δυσπιστίας: ο συνάνθρωπος αντιμετωπίζεται ως υπόθεση προς εξακρίβωση. Η συγγένεια με την πιραντελλική αβεβαιότητα και την υπαρξιακή δραματουργία φωτίζει αυτή την κρίση της γνώσης, χωρίς να χρειάζεται να θεωρήσουμε το έργο απλό παράγωγό τους. Ο Μπαλντούτσι δίνει στην αφηρημένη αμφιβολία σωματική θερμοκρασία και ανθρώπινη αγριότητα.

Σήμερα, η ίδια διαδικασία εκτυλίσσεται με τρομακτική ευκολία στις δημόσιες συζητήσεις: μια εικόνα, μια φράση αποκομμένη, μια χειρονομία αρκούν για να κατασκευαστεί ένας ένοχος. Η συνοχή μιας ιστορίας συγχέεται με την εγκυρότητά της. Προσωπικά, εκεί εντοπίζω την αιχμή του έργου: στην ευχαρίστηση που μπορεί να αντλήσει ο άνθρωπος από μια κατηγορία, προτού αναρωτηθεί αν δικαιούται να την εκφέρει.

Λίγο πριν από το τέλος, η αναγνώριση μιας πιθανής ειλικρίνειας αφήνει περιθώριο προσέγγισης. Η επιστροφή στην αρχική σκηνή, ωστόσο, θέτει αυτή την κατάκτηση ξανά υπό δοκιμασία. Για μένα, το ηθικό βάρος του Λαβυρίνθου βρίσκεται ακριβώς εδώ: η αβεβαιότητα δεν μας απαλλάσσει από την ευθύνη απέναντι στον άλλον. Όσο λιγότερα γνωρίζουμε, τόσο προσεκτικότερα οφείλουμε να τον αγγίζουμε με τις λέξεις μας.

Σκηνοθεσία: Βίκτωρ Αρδίτης Ερμηνεύουν η Καρι