Episode Details

00:00 Πρόλογος

01:30 Το χαμόγελο της Τζοκόντας — Άλντους Χάξλεϋ

41:15 Οι Αδίστακτοι — Ζαν Πατού

1:23:00 Μία περίεργη εξαφάνιση — Ζορζ Νεβέ

2:00:00 Επίλογος

🎭 Το δηλητήριο της ευεργεσίας και οι αδίστακτες μάσκες: Χάξλεϋ, Πατού, Νεβέ

Κάποτε το έγκλημα γεννιέται από τον έρωτα. Άλλοτε από την απληστία. Κι άλλοτε από μια καλοσύνη τόσο υπερβολική, ώστε να γίνεται αφόρητη. Στα τρία αυτά έργα, ο Άλντους Χάξλεϋ, ο Ζαν Πατού και ο Ζορζ Νεβέ δεν αφηγούνται απλώς τρεις ιστορίες μυστηρίου. Σκάβουν βαθιά κάτω από τις κοινωνικές συμβάσεις και αποκαλύπτουν έναν κόσμο όπου η ανθρώπινη ψυχή κρύβει περισσότερους κινδύνους από οποιοδήποτε όπλο ή δηλητήριο.

Στο «Χαμόγελο της Τζοκόντας», ο Χάξλεϋ ντύνει το αστυνομικό αίνιγμα με τα ρούχα ενός ψυχολογικού δράματος. Ο Χένρι Χάτον δεν είναι ένας κλασικός κακοποιός. Είναι ένας άνθρωπος που έχει μετατρέψει την επιθυμία σε τρόπο ζωής. Περιφέρεται ανάμεσα σε γυναίκες, υποσχέσεις και ψευδαισθήσεις, αδυνατώντας να αγαπήσει πραγματικά οποιονδήποτε εκτός από τον εαυτό του. Η τραγική ειρωνεία του έργου βρίσκεται στο γεγονός ότι ο ήρωας πληρώνει για ένα έγκλημα που δεν διέπραξε, ενώ έχει διαπράξει δεκάδες μικρότερα ηθικά εγκλήματα πολύ πριν φτάσει στο εδώλιο.

Ο Χάξλεϋ δεν ενδιαφέρεται τόσο για το ποιος έριξε το αρσενικό όσο για το ποιος δηλητηρίασε πρώτος τις ανθρώπινες σχέσεις. Η απιστία, η ματαιοδοξία και η συναισθηματική εκμετάλλευση λειτουργούν ως αόρατα δηλητήρια που προηγούνται του πραγματικού φόνου. Μέσα στην αγγλική κοινωνία των αρχών του 20ού αιώνα, όπου η αξιοπρέπεια και οι κοινωνικοί τύποι έχουν μεγαλύτερη σημασία από την αλήθεια, ο συγγραφέας συνθέτει ένα έργο που μοιάζει με ψυχρή χειρουργική επέμβαση πάνω στην ανθρώπινη υποκρισία.

🌒 Και από το δηλητήριο του έρωτα περνάμε στο δηλητήριο της εξουσίας. Εκεί όπου ο άνθρωπος δεν σκοτώνει για να αγαπήσει, αλλά για να διατηρήσει όσα κατέχει.

Οι «Αδίστακτοι» του Ζαν Πατού μεταφέρουν το μυστήριο από τα αστικά σαλόνια στα διοικητικά συμβούλια των μεγάλων επιχειρήσεων. Οι χιονισμένες Άλπεις δεν αποτελούν μόνο σκηνικό. Γίνονται σύμβολο μιας κοινωνίας που θάβει τα μυστικά της κάτω από στρώματα πάγου, χρήματος και επιρροής.

Ο Φίλιπ Φεζέ είναι ένας ήρωας διαφορετικός από τον Χάτον. Δεν κυνηγά την απόλαυση· κυνηγά την αλήθεια. Όμως όσο περισσότερο πλησιάζει σε αυτήν, τόσο περισσότερο συνειδητοποιεί ότι η ίδια του η οικογένεια έχει χτιστεί πάνω σε θεμέλια σήψης. Ο Πατού περιγράφει με οξυδέρκεια μια Ευρώπη που αλλάζει. Οι πολυεθνικές ισχυροποιούνται, οι οικονομικές αυτοκρατορίες επεκτείνονται και η ανθρώπινη ζωή αρχίζει να αποτιμάται με όρους κέρδους και ζημίας.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο του έργου δεν είναι οι θάνατοι. Είναι η αίσθηση ότι οι θάνατοι αυτοί μπορούν να απορροφηθούν από το σύστημα χωρίς κανένα ηθικό σοκ. Ο συγγραφέας μοιάζει να προειδοποιεί πως η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι ο εγκληματίας αλλά η κοινωνία που μαθαίνει να συμβιώνει με το έγκλημα όταν αυτό εξυπηρετεί τα συμφέροντά της.

Η προειδοποίηση αυτή ακούγεται σήμερα ίσως πιο επίκαιρη από ποτέ. Σε μια εποχή οικονομικών σκανδάλων, εταιρικών συγκαλύψεων και απρόσωπης εξουσίας, οι «Αδίστακτοι» δεν ακούγονται σαν παλιό αστυνομικό έργο. Ακούγονται σαν δελτίο ειδήσεων.

🌑 Κι όταν το χρήμα αποτυγχάνει να εξηγήσει τα πάντα, εμφανίζεται η πιο παράξενη μορφή δύναμης: η ευεργεσία.

Στη «Μία περίεργη εξαφάνιση», ο Ζορζ Νεβέ δημιουργεί ίσως τον πιο αινιγματικό χαρακτήρα από τους τρεις συγγραφείς. Ο κύριος Φλεριό δεν δολοφονεί, δεν απειλεί, δεν εκβιάζει. Προσφέρει. Και ακριβώς γι' αυτό γίνεται επικίνδυνος.

Η μεγαλοψυχία του δεν μοιάζει με αγάπη. Μοιάζει με άσκηση εξουσίας. Βοηθά τους πάντες, αλλά κάθε βοήθεια αφήνει πίσω της ένα αόρατο χρέος. Οι άνθρωποι της πανσιόν δέχονται τα δώρα του, όμως αδυνατούν να τα αγαπήσουν. Νιώθουν μικρότεροι απέναντί του. Νιώθουν ότι η δική τους αξιοπρέπεια συρρικνώνεται όσο μεγαλώνει η γενναιοδωρία του.

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη φιλο