Episode Details

Ngày 26/04/2026 Ukraina tưởng niệm 40 năm thảm họa nhà máy điện hạt nhân Tchernobyl. Vụ nổ lò phản ứng số 4 của nhà máy điện hạt nhân Tchernobyl đã gây ra một thảm họa cho cả môi trường và con người, khiến hàng chục ngàn cư dân địa phương phải sơ tán khỏi khu vực trong những ngày sau vụ nổ, trong số đó có các công nhân của nhà máy.

Thông tín viên RFI Emmanuelle Chaze tại Kiev đã tìm gặp và được một số người chia sẻ ký ức về vụ nổ và kể lại những hậu quả của thảm họa hạt nhân đối với bản thân họ và gia đình :

« Tại Troieshchyna, một khu dân cư ở phía đông bắc thủ đô Kiev, có những cây anh đào đang nở hoa và các dãy chung cư 20 tầng giống hệt nhau. Sau thảm họa hạt nhân Tchernobyl, những người tham gia khắc phục hậu quả của vụ nổ và gia đình của họ đã được sơ tán đến những tòa nhà này.

Ông Volodymyr Vassilievitch là một trong những cảnh sát giao thông tham gia sơ tán dân thường vào thời điểm đó. Ông kể lại những ngày đầu sau thảm họa: “Chúng tôi lên một chiếc xe bọc thép. Buồng lái được phủ chì để chặn bức xạ, rồi chúng tôi đi đến bệnh viện”.

Từ tháng 04/1986 đến năm 1988, ông Volodymyr Vassilievitch đã tham gia vài chục cuộc sơ tán. Ngày nay, ước tính có khoảng 300.000 người đã được di tản khỏi khu vực. Vào thời đó, tầm mức, quy mô thảm họa, cũng như những hậu quả đối với con người và môi trường vẫn chưa được biết đến nhiều, ngay cả đối với những người làm công việc sơ tán và các quan chức phụ trách chiến dịch sơ tán.

Bản thân ông Volodymyr Vassilievitch đã bị nhiễm phóng xạ trong nhiều những lần thực hiện nhiệm vụ và được chẩn đoán nhiễm xã vào mùa thu năm 1986. Sau đợt điều trị đầu tiên tại bệnh viện, ông lại tiếp tục tham gia sơ tán, sau đó ông tai biến tim mạch. Ông kể tiếp: “Năm 1987, một cơn đột quỵ khiến toàn bộ bên trái cơ thể tôi bị liệt. Tôi không thể nói được. Khuôn mặt và lưỡi của tôi bị biến dạng như của một xác chết. Khi đó tôi mới 46 tuổi, và bây giờ thì tôi đã 86”.

Dưới chân tòa nhà mà ông Vassilievitch sinh sống, bà Lioubov, 55 tuổi, đang trò chuyện với các hàng xóm. Khi còn nhỏ, bà từng nghỉ hè ở nơi mà nay đã trở thành vùng cấm. Người phụ nữ này chia sẻ: “Chú của tôi là một người tham gia khắc phục hậu quả của vụ nổ, khi đó ông đang làm việc tại nhà máy điện Tchernobyl. Trước khi cảy ra vụ nổ, nơi đó đẹp giống như trong truyện cổ tích vậy. Quý vị biết không, ở đó có một con sông rất đẹp, có rừng và các hồ nước. Hàng năm, mỗi khi chúng tôi quay lại, mọi thứ vẫn còn đó, nguyên vẹn, như thể chỉ mới hôm qua”.

Bà Lioubov cũng tìm cách đến xem lớp vỏ bọc mới đang bảo vệ thế giới khỏi phóng xạ phát tán từ lò phản ứng số 4, nhưng công chúng không được tiếp cận khu vực xung quanh nhà máy. Bà nói tiếp: “Có lẽ cần giấy phép đặc biệt. Dường như năm nay không ai được phép vào vùng này”.

Vùng cấm hiện cũng đã trở thành một chiến trường. Vào tháng 02-03/2022, nơi đây đã bị quân đội Nga chiếm đóng. Tuy vậy, ký ức về thảm họa Tchernobyl cần phải là lời cảnh tỉnh để ngăn chặn bất kỳ sự cố hạt nhân nghiêm trọng nào trong tương lai, bởi hậu quả của nó có thể sẽ lan rộng vượt xa biên giới Ukraina”.

Vụ nổ nhà máy điện Tchernobyl cho đến nay vẫn là thảm họa hạt nhân dân sự lớn nhất trong lịch sử nhân loại. 40 năm sau vụ nổ, tình hình vẫn gây lo ngại, nhất là do cuộc chiến xâm lược của Nga, nguy cơ bom đạn nhắm trúng nhà máy không phải là ít. Hôm 14/04, Greenpeace cảnh báo sự sụp đổ không thể kiểm soát của mái vòm bảo vệ bên trong nhà máy có thể làm tăng nguy cơ phát tán phóng xạ. Mái vòm này có từ năm 1986. Đến năm 2016, nhà máy có thêm một lớp vỏ bảo vệ bên ngoài hiện đại hơn. Vào tháng 02/2025, cấu trúc bảo vệ lớp ngoài này đã bị một drone của Nga xuyên thủng. Cho dù cấu trúc bảo vệ lớp ngoài đã được sửa chữa, nhưng khả năng ngăn chặn phóng xạ vẫn chưa được "khôi phục hoàn toàn", làm tăng nguy cơ phát tán phóng xạ, đặc biệt là trong trường hợp lớp bảo vệ bên trong sụp đổ.

Iran đang bên bờ